Komórka Open Source przy Ministerstwie Cyfryzacji
*Otwarte oprogramowanie po raz pierwszy doczekało się w Polsce własnej struktury na poziomie centralnej administracji. W kwietniu 2026 r. przy Ministrze Cyfryzacji powstał zespół odpowiedzialny za rozwój i upowszechnianie rozwiązań open source w sektorze publicznym. To początek procesu, który w ciągu kilku miesięcy doprowadził już m.in. do ogólnopolskich konsultacji pilotażowego programu wdrożeń OSS w samorządach.Geneza: open source w Strategii Cyfryzacji Państwa
Punktem wyjścia był projekt Strategii Cyfryzacji Państwa, w którym resort cyfryzacji zwrócił uwagę, że Polska jako jedno z niewielu państw członkowskich Unii Europejskiej nie posiada polityki dotyczącej rozwoju oraz wspierania open source. Ministerstwo samo przyznało, że oprogramowanie otwartoźródłowe jest w niewielkim stopniu wykorzystywane w administracji publicznej, mimo jego komplementarności względem rozwoju ekosystemu otwartych danych.
W dokumencie strategicznym wskazano dwa cele powiązane z open source: szersze wdrożenie programów opartych o open source w administracji publicznej oraz zwiększenie poziomu tworzenia i wykorzystania takiego oprogramowania przez krajowych programistów i firmy. Zapowiedziano też stworzenie repozytorium oprogramowania oraz wskazanie podmiotu odpowiedzialnego za koordynację jego wdrażania.
Powołanie zespołu (20–21 kwietnia 2026)
17 kwietnia 2026 r. Minister Cyfryzacji podpisał zarządzenie powołujące Zespół do spraw rozwoju, upowszechniania i wsparcia wdrażania w sektorze publicznym rozwiązań typu open source. Zarządzenie weszło w życie 21 kwietnia.
Zadania zespołu:
- wsparcie rozwoju rozwiązań otwartoźródłowych w administracji publicznej,
- upowszechnianie wykorzystania OSS w sektorze publicznym,
- wspieranie rozwoju krajowego ekosystemu organizacji i osób związanych z otwartymi źródłami.
Zespół pełni funkcje pomocnicze dla Ministra Cyfryzacji.
Skład — zespół może liczyć maksymalnie do 24 osób. Zgodnie z zarządzeniem:
- Przewodniczącym jest dyrektor lub zastępca dyrektora Biura Ministra w Ministerstwie Cyfryzacji,
- w skład wchodzi także wiceprzewodniczący oraz sekretarz (dobierany przez przewodniczącego),
- pozostali członkowie to przedstawiciele resortu, Centralnego Ośrodka Informatyki oraz NASK, wyznaczani przez ministra.
Członkom nie przysługuje wynagrodzenie ani zwrot kosztów dojazdu. Przewodniczący może zapraszać do prac zespołu — z głosem doradczym — przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej, a także organizacji społecznych, naukowych i gospodarczych.
Funkcję Przewodniczącego objął Ryszard Łuczyn, wicedyrektor Biura Ministra w Ministerstwie Cyfryzacji.
Kontekst europejski: 3 czerwca 2026
Kilka tygodni po powołaniu zespołu wydarzenia przyspieszyły. 3 czerwca 2026 r. Komisja Europejska ogłosiła strategię open source jako element unijnego pakietu suwerenności technologicznej. Tego samego dnia Ministerstwo Cyfryzacji ruszyło z konkretnym działaniem: konsultacjami założeń konkursu na pilotażowe wdrożenia OSS w polskich samorządach.
Nie był to przypadek — w tle stała ta sama diagnoza geopolityczna: chodzi o zdolność państwa, samorządów i instytucji publicznych do korzystania z technologii bez nadmiernego uzależnienia od jednego dostawcy, jednego modelu licencjonowania czy infrastruktury znajdującej się poza europejską kontrolą.
Konkurs pilotażowy dla samorządów (FERC 2.4)
Ministerstwo zapowiedziało realizację konkursu w ramach działania 2.4 Funduszy Europejskich na Rozwój Cyfrowy (FERC) — pierwsze tego typu działanie administracji centralnej nakierowane na upowszechnianie rozwiązań open source w sektorze publicznym.
Zakres pilotażu objąć ma m.in. pakiety biurowe, pocztę, komunikatory i prywatną chmurę. Podmiot realizujący pilotaż otrzyma środki na wdrożenie, szkolenia dla użytkowników, zapewnienie bezpieczeństwa oraz wsparcia technicznego dla testowanych rozwiązań przez rok.
Skąd wiadomo, że jest na to zapotrzebowanie? Ministerstwo we współpracy z Centralnym Ośrodkiem Informatyki przeprowadziło badanie obejmujące 604 podmioty publiczne w całej Polsce — głównie jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty, miasta na prawach powiatu, województwa), a także jednostki administracji centralnej. Kluczowe wnioski:
- 83,1% placówek korzysta już z jakichś rozwiązań open source,
- najczęściej wykorzystywane rozwiązania dotyczą: pakietów biurowych (54,9%) oraz systemów operacyjnych (48%),
- głównymi barierami we wdrażaniu są kompatybilność oraz przyzwyczajenia użytkowników, a respondenci najbardziej oczekiwaliby pomocy technicznej z centrali oraz jasnych wytycznych i standardów państwowych.
Wypowiadając się dla mediów, przewodniczący zespołu Ryszard Łuczyn podkreślał, że celem jest nie tylko wdrożenie OSS w urzędach, ale też wzmocnienie krajowego rynku firm specjalizujących się w otwartym oprogramowaniu — dziś w wielu przypadkach będących jedynie resellerami licencji komercyjnych dużych zagranicznych dostawców.
Co ciekawe, Centralny Ośrodek Informatyki zapowiedział przy okazji, że nie planuje budować własnego pakietu biurowego od podstaw — zamiast tego chce korzystać z gotowych rozwiązań open source dostępnych na otwartych licencjach, ewentualnie dostosowując je do potrzeb konkretnych instytucji.
Głos strony społecznej: konsultacje do 24 czerwca
Konsultacje założeń konkursu trwały do 24 czerwca 2026 r. Wzięły w nich udział m.in. organizacje pozarządowe — swoje stanowisko przedstawiła Fundacja Instrat, wskazując kilka istotnych kwestii, które warto znać także z naszej, fundacyjnej perspektywy:
- Definicja open source — Instrat rekomendował rozróżnienie między licencjami copyleft, które gwarantują trwałość otwartości kodu, a licencjami permisywnymi, dopuszczającymi komercjalizację bez publikowania zmian, wskazując listę Open Source Initiative jako obiektywne kryterium formalne.
- Chmura kontra serwery lokalne — zwrócono uwagę, że zawężenie opcji technicznych wyłącznie do rozwiązań on-premise mogłoby dostarczyć wiedzy tylko o części możliwych wdrożeń, a nie o całym krajobrazie rozwiązań, i że taki wymóg postawiłby OSS w gorszej pozycji względem oprogramowania własnościowego, które od lat działa w chmurze bez ograniczeń.
- Wymiana wiedzy — uczestnicy pilotażu powinni być zobowiązani do bieżącego dzielenia się postępami i trudnościami, a nie traktowania zdobytej wiedzy jako przewagi konkurencyjnej; Instrat zaproponował, by koordynację tej wymiany powierzyć niezależnemu podmiotowi zewnętrznemu.
- Dokumentacja wdrożeń — każdy projekt powinien dokumentować nie tylko efekt końcowy, ale cały proces: wybór rozwiązania, napotkane problemy, koszty i wymogi organizacyjne, tak by wiedza była replikowalna w innych samorządach.
Szerszy kontekst: przyjęcie Strategii Cyfryzacji Państwa
9 czerwca 2026 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałą nr 130 Strategię Cyfryzacji Państwa — pierwszy tego typu dokument w historii Polski, wyznaczający kierunki transformacji cyfrowej kraju do 2035 r. Dokument (ponad 220 stron, opublikowany w Monitorze Polskim) zakłada m.in. wzrost nakładów na cyfryzację z obecnych ok. 30 mld zł rocznie do nawet 100 mld zł rocznie po 2030 r., pełną cyfryzację kluczowych usług publicznych do 2030 r. oraz stawia suwerenność cyfrową na równi z bezpieczeństwem państwa. Za wdrożenie strategii odpowiadać będą nowo powoływani pełnomocnicy ds. informatyzacji w poszczególnych resortach oraz Komitet ds. Cyfryzacji.
Zespół ds. open source działa więc w ramach znacznie szerszego, właśnie zatwierdzonego programu rządowego — co daje mu instytucjonalne oparcie na najbliższe lata.
Stan na dziś (10 lipca 2026)
Podsumowując oś czasu:
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 20–21.04.2026 | Zarządzenie Ministra Cyfryzacji powołujące Zespół ds. open source |
| 03.06.2026 | Strategia open source Komisji Europejskiej + start konsultacji konkursu FERC 2.4 w Polsce |
| do 24.06.2026 | Konsultacje pisemne założeń konkursu pilotażowego dla samorządów |
| 09.06.2026 | Rada Ministrów przyjmuje Strategię Cyfryzacji Państwa (uchwała nr 130) |
| lipiec 2026 | Ministerstwo analizuje wyniki konsultacji; ogłoszenie właściwego konkursu wciąż przed nami |
Na dzień publikacji tego artykułu konkurs pilotażowy nie został jeszcze formalnie ogłoszony — ministerstwo znajduje się na etapie przetwarzania uwag z konsultacji społecznych. Nie ma też jeszcze oficjalnych informacji o harmonogramie ogłoszenia naboru ani o dokładnej puli środków przeznaczonych na pilotaż.
Dlaczego to ważne dla naszej Fundacji
Fundacja Open Source Polska powstała właśnie po to, żeby towarzyszyć takim procesom — monitorować je, brać w nich udział i tłumaczyć je szerszej społeczności. Powołanie zespołu przy Ministrze Cyfryzacji oraz nadchodzący konkurs dla samorządów to pierwsza od lat realna szansa na systemowe wejście otwartego oprogramowania do polskiej administracji publicznej. Będziemy śledzić dalszy rozwój sytuacji — w tym treść ogłoszenia konkursowego, gdy tylko się pojawi — i informować Was na bieżąco.
Źródła: Zarządzenie nr 5 Ministra Cyfryzacji z 17 kwietnia 2026 r.; Strategia Cyfryzacji Państwa; materiały Ministerstwa Cyfryzacji; konsultacje programu FERC 2.4; stanowisko Fundacji Instrat; publikacje CyberDefence24, TELKO.in i Bankier.pl.